پناهي :سيگنال هاي اقتصادي وسياسي | panahisignal

۰۰:۰۷:۵۰ ۱۴۰۵/۰۵/۱۱

‍ وقتی دولت به اوراق قرضه 40 درصد سود می دهد، رانت واقعی کجاست؟ در هشتمین حراج اوراق دولتی امسال، از 47.7 همت اوراق عرضه شده فقط 8.9 همت فروش رفت. نرخ هم به 39.7 درصد رسید، نیم واحد بالاتر از حراج قبل. رسانه های اقتصادی فوری این را رانت زدایی نامیدند: بالاخره نرخ اوراق را دستوری روی 30 درصد نگه نداشتند، بازار خودش قیمت واقعی تر را کشف کرد. حرف درستی است. اما فقط نصفش. نصف دیگرش را هیچ کدام از این گزارش ها نمی نویسند. پنج نرخ بهره ، یک اقتصاد اقتصاد ایران این روزها با پنج نرخ بهره همزمان زندگی می کند: سپرده بانکی حدود 20 تا 22 درصد، بین بانکی نزدیک 24 درصد، صندوق های درامد ثابت 30 تا 38 درصد، اوراق دولتی حدود 40 درصد، و تامین مالی واقعی بخش خصوصی از 50 تا بالای 60 درصد. در برابر تورمی که در تیرماه حوالی 88 درصد قرار گرفت، هیچ کدام از این نرخ ها حتی همان اوراق 40 درصدی دولت بازده واقعی مثبت نمی دهند. همه منفی اند. فقط شدتش فرق دارد. و دقیقاً همین اختلاف شدت است که رانت واقعی را می سازد، نه خود منفی بودن. یک درز را بستند، یک رودخانه باز ماند نرخ سود اوراق که از سرکوب 30 درصدی به 40 درصد رسید، یعنی یک رانت حدوداً 10 همتی از بین رفت. عدد کمی نیست، اصلاحش هم قابل تقدیر است. اما کافی ست چند خط پایین تر را نگاه کنیم: سپرده بانکی هنوز روی همان 22 درصد قفل است، در برابر تورمی چهار برابرش. حجم کل سپرده های شبکه بانکی چیزی بین 17 تا 21 هزار همت است. با نرخ بهره واقعی منفی 30 تا منفی 60 درصد روی این حجم، رانتی که هر سال از جیب سپرده گذار خرد به تسهیلات گیرنده کلان منتقل می شود، به 5 تا 7 هزار همت می رسد. یعنی 500 تا 700 برابر همان رانتی که با اصلاح نرخ اوراق حذف شد. این را که کنار هم بگذاریم، تصویر عوض می شود: یک درز کوچک بسته شد، در حالی که کانال اصلی همچنان با فشار کامل باز است. پولی که حتی وقتی می رسد، به جای درستی نمی رود نکته تلخ تر این جاست: حتی همین رانت چندهزار همتی هم قرار نیست به تولید و ظرفیت سازی برسد. امار بانک مرکزی برای سال 1404 نشان می دهد از کل تسهیلاتی 10578 همتی که به صاحبان کسب وکار پرداخت شد، 81.6 درصد صرف سرمایه در گردش شده یعنی هزینه های جاری، نه توسعه. در بخش صنعت و معدن، جایی که انتظار می رود کل تسهیلات 3350 همتی بخش عمده ان به خط تولید جدید و ماشین الات تبدیل شود، وضعیت بدتر است: 86.8 درصد از کل تسهیلات این بخش در سال 1404 باز هم صرف سرمایه در گردش شد، و در فروردین 1405 این رقم به 91.9 درصد رسید. یعنی حتی وقتی کمتر از 20 درصد باقی مانده را برای تشکیل سرمایه ثابت کنار می گذاریم، ان رقم هم مدام کوچک تر می شود. بنگاه ها با تسهیلاتی که می گیرند، ظرفیت جدید نمی سازند؛ فقط تلاش می کنند همان ظرفیت قبلی را زیر فشار تورم زنده نگه دارند. رانت بانکی، حتی وقتی به مقصد می رسد، به مصرف بقا تبدیل می شود، نه به رشد. چرا این جا اصلاح شد و ان جا نه دلیلش پیچیده نیست. اوراق دولتی در یک بازار رقابتی معامله می شود؛ دولت نمی تواند کسی را مجبور به خرید ارزان کند، پس مجبور شد نرخ را بالا ببرد. اما سپرده بانکی بازار نیست، دستور است. نرخش را بانک مرکزی تعیین می کند، نه عرضه و تقاضا. جایی که بازار ازاد است، قیمت واقعی دیر یا زود خودش را نشان می دهد. جایی که دستوری است، سرکوب می تواند سال ها بدون هیچ اجباری برای اصلاح دوام بیاورد. رانت زدایی واقعی یعنی همان جایی دست ببری که دردناک تر است، نه همان جایی که بازار خودش داوطلبانه تسلیمت می شود. ضلع سومی که هیچ کس حرفش را نمی زند حالا فرض کنیم فردا نرخ سپرده هم اصلاح شد. باز یک ضلع دیگر دست نخورده می ماند: انرژی. رانت ارزی، بنزین، گازوییل، گاز و برق خانگی روی هم سالانه بین 3500 تا 4200 همت است. این پول را نه بر اساس نیاز، که بر اساس مصرف تقسیم می کنند؛ هر کس خانه بزرگ تر و ماشین پرمصرف تری و لابی بهتر برای تخصیص ارز داشته باشد، سهم بیشتری از این سفره می برد. نتیجه اش یک لاتاری وارونه است که ثروتمندترین دهک ها را برنده می کند. و سرانجام انچه می توان بیان داشت ،بستن یک نشتی 10 همتی، وقتی دو نشتی چند هزار همتی همچنان باز است و حتی همان پولی که از این نشتی ها بیرون می ریزد به تولید نمی رسد هر اسمی جز رانت زدایی بزرگ را بشود رویش گذاشت. نرخ بهره، انرژی و ارز چند نرخی سه ضلع یک مثلث اند؛ دست بردن در یکی بدون لمس دو تای دیگر، رانت را جابه جا می کند، نه حذف. سوال اصلی این است: دولتی که جرات اصلاح 10 همت اوراق را داشت، جرات مواجهه با ذی نفعانی را هم دارد که از رانت هزاران همتی بانکی و انرژی سود می برند؟ حسین_مقیسه . http://axnegar.fahares.com/axnegar/195224802af62919538a043bf51ba68cAgACAgQAAxkBCPzIOmpuVhDLcOEdiYIieYY_NHWnmoOZAAJiDWsbcCxxU-3wJcPG8noKAQADAgADeQADPQQ.jpg